ابراهيم عاملي ( موثق )
98
تفسير عاملي ( فارسي )
ور پذيرائى ، چو برخوانى قصص مرغ جانت تنگ آيد در قفس عبده : ممكن است توليد زلزله در كوه شده چنان كه در سورهى اعراف است ( إِذْ نَتَقْنَا الْجَبَلَ ) يعنى : كوه را شكافتيم و متزلزل كرديم . * ( فَقُلْنا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خاسِئِينَ ) * 65 مجمع : مجاهد گفته است : به صورت بوزينه تبديل نشدند و فقطَّ براى مثل گفته شده است ، مانند ( كَمَثَلِ الْحِمارِ يَحْمِلُ أَسْفاراً ) و معنى اين است : دل آنها مانند بوزينه شد كه پند نمىپذيرفت و ذليل و خوار شدند ، و اين سخن خلاف ظاهر آيه است . فخر داعى : چون نافرمانى كردند و در روز شنبه ماهى گرفتند از ميان مؤمنين و قوميّت و برادرى اخراج شدند ، پس مقصود اين است مثل بوزينه خوار و مطرود و بىقيد و لا ابالى باشيد تا ديگران عبرت بگيرند و اين نافرمانى تكرار نشود . سخن ما : 1 - آيت اوّل * ( ( إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هادُوا ) * تا آخر ) چنين مىفهماند كه غير مسلمان اگر در دين خود به راه راست بود آمرزيده خواهد شد ولى مفسّرين تعبيراتى كردهاند و نتيجه گرفتهاند كه مقصود مسلمانان هستند . ما مىگوئيم ظاهر آيه بر خلاف گفتهى مفسّرين است و در كتاب عقل و جهل شرح اصول كافى آخوند ملَّا صدرى از امام باقر ع نقل كرده است : ( انّما يداقّ اللَّه العباد في الحساب يوم القيامة على قدر ما آتيهم من العقول في الدّنيا ) يعنى : خداوند روز قيامت به آن اندازه در حساب مردم سختگيرى مىكند كه به آنها عقل داده است . در شرح اين حديث آخوند نوشته است . رفتار با مردم زيرك و توانا در قيامت غير از رفتار با مردم كند فهم و ضعيف است . نتيجهى اين حديث همان مفاد ظاهر آيه است كه اگر كسى بعقل خود دينى تشخيص داد و معتقد بمعاد و عالم ديگر شد و بوظايف خود مطابق دينش رفتار كرد او بخشيده و آمرزيده است اگرچه بحقيقت نرسيده باشد چون جاهلى است قاصر يعنى نادانى است كه در نادانى تقصير نكرده است . در مجمع و تفسير فخر رازى نقل شده است كه ابن عباس گفته است : اين آيه نسخ شده است به اين آيه ( وَمَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الإِسْلامِ دِيناً فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْه وَهُوَ فِي الآخِرَةِ مِنَ الْخاسِرِينَ ) يعنى آنكه